Բեռլինի վեհաժողովից հետո

Խրիմյանը և բազմաթիվ այլ գործիչներ Բեռլինից հետո հասկաան, որ օտար տերությունների հետ իրենց հույսերը կապելու փոխարեն անհրաժեշտ է կազմակերպել սեփական ժողովրդի ազատագրական պայքարը:

Հայկական հարցը ո միջազգային ասպարեզ էր իջել, ուներ նաև ներքին բովանդակություն: Հայ ժողովուրդը դրանով առաջին հերթին հասկանում էր արևմտահայության ազատագրության հարը, որին նա նվիրվեց ողջ XIX դ. վերջին և XX դ. սկբին:

Մեծ տերությունները բազմիցս հանդես եկան հայկական բարեփոխումներն իրականացնլու պահանջներով՝ նպատակ ունենալով Թուրքիայից զիջումներ կորզելու իրենց օգտին: Սուլթանական կառավաությունն օտար երկրների մշտական միջամտություններից ազատվելու համար նախընտեց Հայկական հարցի լուծման ուրույն ուղի՝ հայերի զանգվածային կոտորածները:

Advertisements

Արևելյան և Հայկական հարցեր

Արևելյան հարցը Եվրոպական դիվանագիտության մեջ
հիմնախնդիրների ամբողջություն էր՝ Օսմանյան կայսրության և նրա հպատակ ժողովուրդների ազատագրման, պատմական ճակատագրի, ինչպես նաև մեծ տերությունների գաղութային քաղաքականության վերաբերյալ:
«Արևելյան հարց» հասկացությունն  առաջին անգամ գործածել են Սրբազան դաշինքի երկրները՝ 1822 թ-ի Վերոնայի կոնգրեսում՝ Թուրքիայի դեմ Հունաստանի մղած անկախության պատերազմի առիթով:
Արևելյան հարցի պատմությունն սկսվել է XVIII դարի վերջից և ավարտվել Առաջին համաշխարհային պատերազմով (1914–18 թթ.), երբ փլուզվեց Օսմանյան կայսրությունը: Աշխարհամարտը դարձել էր մեծ տերությունների շահերի բախման կիզակետ, իսկ Արևելյան հարցի հիմնախնդիրները՝ XVIII–XIX դարերի միջազգային հարաբերությունների գլխավոր առանցքը:
1877–78 թթ-ի ռուս-թուրքական պատերազմից հետո կնքված Սան Ստեֆանոյի, ապա՝ Բեռլինի պայմանագրերի (1878 թ.) փաստաթղթերում, միջազգային դիվանագիտության մեջ առաջին անգամ գործածվել է նաև «Հայկական հարց» հասկացությունը, որը Հայաստանի ազատագրման, Հայկական լեռնաշխարհում անկախ հայկական պետականության վերականգնման, հայ ժողովրդի
ազգային-ազատագրական պայքարի և համախմբման հիմնահարցերի
ամբողջությունն էր. միջազգային դիվանագիտության խնդիր էր դարձել 1877–78 թթ-ի ռուս-թուրքական պատերազմից հետո՝ որպես Արևելյան
հարցի բաղկացուցիչ մաս:

Բուխարեստի և Ադրիանապոլսի պայմանագրեր

Բուխարեստի պայմանագիրը ռուս-թուրքական 1806-1812 թվականների պատերազմից հետո Օսմանյան Թուրքիայի և Ռուսական կայսրության միջև կնքված հաշտության պայմանագիր է։ Հաշտությունը մի կողմից ստորագրել է ռուս գեներալ Միխայիլ Կուտուզովը, իսկ մյուս կողմից՝ մոլդովահայ ազդեցիկ գործիչ Մանուկ Բեյը 1812 թվականի հուլիսի 5-ին՝ Մոլդովական իշխանության Բուխարեստ քաղաքում։

Ըստ Բուխարեստի պայմանագրի՝ Պրուտ և Դնեստր գետերի միջև ընկած Մոլդովական իշխանության արևելյան շրջանները անցնում էր Ռուսական կայսրությանը: Ռուսաստանը նաև հստակ ձևակերպումներով պաշտպանում էր Դանուբի նկատմամբ իր իրավունքները։

Պայմանագրի 8-րդ հոդվածով Օսմանյան կայսրությունը պարտավորվում էր տարածք հատկացնել և ինքնավարություն շնորհել Սերբիային։ Այնուամենայնիվ, Բուխարեստի պայմանագրի ստորագրմամբ Ռուսաստանը հերթական անգամ ոտնահարում է հայ և վրաց ժողովուրդների ազգային շահերը։ Մոլդովայի դիմաց ռուսները Թուրքիային են հանձնում արևմտյան Վրաստանի մեծ մասը, Փոթի և Անապա նավահանգիստները, ինչպես նաև Ախալքալաքի շրջանը։

Ադրիանապոլսի պայմանագիրը կնքվել է 1829 թվականի սեպտեմբերի 2-ին, 1828-1829 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմի ավարտից հետո։ Համաձայն պայմանագրի՝

  • Ռուսական կայսրությանն էր անցնում Անդրկովկասի սևծովյան առափնյա շրջանները՝ Փոթի նավահանգստով
  • Ռուսական կայսրությանն էր անցնում Ախալցխան ու Ախալքալաքը
  • Արևմտյան Հայաստանում ռուսների գրաված մյուս գավառները վերադարձվում էին օսմանյան Թուրքիային:

Թուրքիան պարտավորվեց 1,5 տարում վճարել 1,5 միլիոն հոլանդ, գուլդեն ռազմատուգանք, ճանաչեց ՀունաստանիՄոլդավիայիՎալախիայի ու Սերբիայի ինքնավարությունը։

Թուրքահպատակ հայերը կարող էին 18 ամսվա ընթացքում, իրենց շարժական գույքով, տեղափոխվել Ռուսաստան։ 1829–1830 թվականներին շուրջ 75-80 հազար հայ Էրզրումից, Կարսից, Բայազետից գաղթեց Անդրկովկաս։ Թուրքիան ճանաչեց Վրաստանի, Իմերեթի, Մեգրելիայի ու Գուրիայի, ինչպես և 1828 թվականի Թուրքմենչայի պայմանագրով Երևանի և Նախիջևանի խանությունների միացումը ռուսական կայսրությանը։ Ադրիանուպոլսի հաշտության պայմանագիրը ամրապնդեց Ռուսաստանի տնտեսական–քաղաքական դիրքը Բալկաններում, Սև ծովի ու նեղուցների վրա և Անդրկովկասում։

Գյուլիստանի և Թուրքմենչայի պայմանագրեր

Գյուլիստանի պայմանագիրը ռուս-պարսկական (1804-1813) պատերազմից հետո ստորագրված հաշտության պայմանագիր է՝ Ռուսական կայսրության և Ղաջարական Պարսկաստանի միջև: Իրադարձությունը տեղի է ունեցել Արցախի Գյուլիստան գյուղում, 1813 թվականի հոկտեմբերի 24–ին:

Գյուլիստանի հաշտության պայմանագիրով ամրագրվեց Արևելյան Վրաստանի միացումը Ռուսաստանին, որը կայացել էր դեռ 1801 թվականին, և կայսրությանն անցան նոր տարածքներ՝ ժամանակակից Դաղստանը, Ադրբեջանը և Արցախը:

Ռուսաստանը Կասպից ծովում ռազմական նավատորմ պահելու բացառիկ իրավունք ստացավ։ Երկու երկրների վաճառականներին ազատ առևտրի իրավունք տրվեց։ Պայմանագիրը խաղաղություն բերեց Հարավային Կովկասում. հայերն ու վրացիներն ազատվեցին պարսկական և օսմանյան զավթիչների հարձակումներից, վերջ գտավ ավատատիրական տարանջատվածությունը։ Մեկ տասնամյակ անց մուսուլման բնակիչների հրահրմամբ և արտաքին ճնշման ազդեցության տակ տեղի ունեցավ ռուս-պարսկական ևս մեկ պատերազմ (1826-1828), որը դարձյալ ավարտվեց ռուսների հաղթանակով: Իրանի Թուրքմենչայ գյուղում կնքված հաշտության պայմանագրով հաստատվեցին Գյուլիստանի պայմանագրի կետերը և առաջ եկան նոր ձեռքբերումներ։

 

Թուրքմենչայի հաշտության պայմանագրով ավարտվել է ռուս–պարսկական երկրորդ և վերջին՝ 1826–28 թթ-ի պատերազմը: Կնքվել է Թուրքմենչայ գյուղում: Ռուսաստանի կողմից ստորագրել է գլխավոր հրամանատար, գեներալ Իվան Պասկևիչը, Պարսկաստանի կողմից՝ թագաժառանգ Աբբաս Միրզան:Պայմանագրով Պարսկաստանը պաշտոնապես ճանաչում էր Երևանի ու Նախիջևանի խանությունների և Օրդուբադի գավառի միացումը Ռուսաստանին, պարտավորվում վճարել 20 մլն ռուբլի ռազմատուգանք: Ռուսական և պարսկական առևտրական նավերին ազատ նավարկության իրավունք էր տրվում Կասպից ծովում, իսկ ռազմական նավատորմ պահելու բացառիկ իրավունքը վերապահվում էր միայն Ռուսաստանին: Ռուսական կառավարությունը Աբբաս Միրզային ճանաչում էր Պարսկաստանի գահաժառանգ: Կնքվել է նաև առևտրական համաձայնագիր, որով ռուսական վաճառականներն ազատ առևտրի իրավունք էին ստանում Պարսկաստանում:
Պարսկաստանի տիրապետության տակ մնացած հայերին իրավունք էր տրվում գաղթել Ռուսական կայսրությանն անցած տարածքները: Գաղթի համար սահմանվում էր 1 տարի ժամանակ: Գաղթականները կարող էին իրենց հետ վերցնել շարժական գույքը, իսկ անշարժ գույքը վաճառելու կամ սեփական հայեցողությամբ տնօրինելու համար տրվում էր 5 տարի ժամանակ: 1828–29 թթ-ին Թավրիզի, Մակուի, Ուրմիայի, Արդաբիլի, Խոյի, Սալմաստի շրջաններից  8 հզ. հայ ընտանիք՝ շուրջ 45 հզ. մարդ, գաղթել և բնակություն է հաստատել Երևանի ու Նախիջևանի գավառներում, Զանգեզուրում, Ղարաբաղում և այլ վայրերում: Ներգաղթողները 6 տարով ազատվել են պետական հարկերից ու տուրքերից: Ներգաղթի կազմակերպմանը մեծապես նպաստել է  Վիրահայոց թեմի առաջնորդ Ներսես Աշտարակեցին:
 Թուրքմենչայի պայմանագիրն ամրապնդել է Ռուսաստանի դիրքերն Այսրկովկասում, նպաստել ռուսական ազդեցության ուժեղացմանը Միջին Արևելքում և թուլացրել Անգլիայի դիրքերն Իրանում: Հայերի առաջին զանգվածային հայրենադարձության հետևանքով փոխվել է ժողովրդագրական պատկերը Արևելյան Հայաստանում: Հայ ժողովուրդն ազատվել է ձուլման և ֆիզիկական բնաջնջման վտանգից: Արևելյան Հայաստանը դարձել է հայ ժողովրդի ազգահավաքման և  գոյատևման հաստատուն և ապահով կենտրոն:

Վիկինգները՝ Սկանդինավյան քաղաքակրթության նախահայրերը

1453865Վիկինգները հին սկանդինավյան ծովագնացներ էին։ Հյուսիսային Եվրոպայից արշավելով հայրենիք՝ միջին դարերում, մասնավորապես 8-11-րդ դարերում, առևտուր են արել ողջ Եվրոպայի տարածքում՝ հյուսիսում, կենտրոնում, արևելքում և արևմուտքում։

Ըստ մի վարկածի՝ վիկինգ բառը ծագում է վիկ բառից, որը նշանակում է «խորշ, ծովախորշ, փոքրիկ ծոց»:

Վիկինգներն իրենց նավերը հացենու փայտից են պատրաստել, այդ պատճառով էլ գերմանացիները նրանց ասկոմաննոներ («հացենի մարդիկ») են անվանել: Իռլանդացիները վիկինգներին «դուբգեիլ և ֆիննգեիլ», են կոչել, այսինքն՝ «սևամաշկ և սպիտակամաշկ օտարերկրացիներ», գելերը՝ «Լոխլանախ»՝ «լճակի մարդ», իսկ անգլոսաքսոնները՝ «դին»:

Արձանագրություններում հիշատակված ամենավաղ՝ 790-ական թվականների ասպատակություններից մինչև 1066 թվականի Անգլիայի նորմանդական նվաճումն ընկած տարիներն Սկանդինավյան պատմության մեջ հայտնի են Վիկինգների դարաշրջան անվանումով: Վիկինգների դեպի հարավն ուղղված ծովային արշավանքներն իրականացվել են Նորվեգական և Բալթիկ ծովերով:

10-րդ դարում, Ֆրանսիայի հյուսիսում գտնվող Նորմանդիայի դքսությունում նրանք գերիշխանություն են ստացել, որի շնորհիվ էլ վիկինգների ժառանգները որոշակի իշխանություն են ունեցել Հյուսիսային Եվրոպայում: Դրա վառ օրինակն է անգլոսաքսերի վերջին թագավոր՝ Հարոլդ Գոդվինսոնը, որը դանիական արմատներ է ունեցել:

Աշխարհագրական առումով, Վիկիկինգների դարաշրջանը վերագրվում է ոչ միայն Սկանդինավյան երկրներին, այլ նաև՝ հյուսիս-գերմանական տիրապետության տակ գտնվող տարածքներին, գլխավորապես Դենլոուի, Սկանդինավյան Յորքին, Մերսիայի որոշ հատվածներին և Արևելյան Անգլիայի թագավորությանը:

viking-gettyimages-629446165.jpg

Ծովային ճանապարհորդությունների ժամանակ վիկինգ ծովագնացները դեպի հյուսիս, արևմուտք և արևելք նոր ուղիներ են բացահայտել և հիմք դրել Շետլանդյան, Օրկնեյան և Ֆարերյան կղզիներում, Իսլանդիայում  և Գրենլանդիայում մի շարք անկախ բնակավայրերի հիմնադրմանը:

Սկանդինավցիները Գրենլանդիայում բնակություն են հաստատել մոտ 980 թվականից՝ Միջնադարյան ջերմային դարաշրջանի ընթացքում և 15-րդ դարի կեսերին, սակայն լքել են տարածքը՝ պայմանավորված մասամբ կլիմայի փոփոխությամբ: Վիկինգներից սերող Ռյուրիկովիչների արքայատոհմն իշխել է Արևելյան Եվրոպայի սլավոնախոս և ուգրո-ֆիննախոս մի շարք տարածքներում և 882 թվականին գրավել Կիևը՝ այն դարձնելով Կիևյան Ռուսիայի մայրաքաղաք:

Հնագիտական պեղումները պարզել են, որ վիկինգները հասել են Աբբասյան Խալիֆայության (Իսլամական կայսրություն) կենտրոն՝ Բաղդադ: Սկանդինավցիները հաճախ են նավարկել Վոլգայով՝ վաճառելով զանազան ապրանքներ. մորթեղեն, ժանիքներ, փոկի ճարպ՝ նավի խցիչի համար և նույնիսկ ստրուկներ:

Վիկինգների դարաշրջանում Նորվեգիան, Շվեդիան և Դանիան որպես պետություն գոյություն չեն ունեցել և չնայած աշխարհագրական տարբերություններին՝ այդ շրջանի հասարակությունը եղել է միատարր և մշակույթի ու լեզվի մեջ շատ ընդհանրություններ ունեցել:

Սկանդինավցի թագավորների անունները հայտնի են դարձել միայն Վիկինգների դարաշրջանի վերջին: Վիկինգների դարաշրջանի ավարտից հետո, մի քանի թագավորություններ աստիճանաբար ինքնություն են ձեռք բերել որպես առանձին ազգեր և ձեռք ձեռքի տված քրիստոնյա են դարձել: Հետևաբար, վիկինգների դարաշրջանի ավարտն սկանդինավցիների համար ազդարարել է համեմատաբար կարճ Միջնադարի սկիզբը:

Մինչև 11֊րդ դարի ավարտը, Կաթոլիկ եկեղեցու կողմից (դրանից 300 տարի առաջ Կաթոլիկ եկեղեցին փոքր ազդեցություն է ունեցել Սկանդինավիայի վրա) օրինական դարձած արքայական դինաստիաները, մեծացնելով իրենց լիազորություններն ու փառասիրությունը, հաստատել են իրենց իշխանությունը։ Այդ ժամանակ էլ ձևավորվել են Դանիայի, Նորվեգիայի և Շվեդիայի թագավորությունները։

1200px-Sö_32,_Skåäng.jpgՎիկինգներն ունեցել են իրենց սեփական այբուբենը, որի միջոցով էլ փորագրել են ռունաքարերի վրա։ Այդ փորագրություններում վիկինգները բնութագրել են իրենց և իրենց երկիրը։

Վիկինգների մասին պատմող հիմնական աղբյուրները ժամանակակից բնագրեր են, որոնք հայտնաբերվել են Սկանդինավիայում և այն շրջաններից, որտեղ վիկինգներն ակտիվ գործունեություն են ծավալել։ Լատիներեն տառերը Սկանդինավիա են ներմուծվել քրիստոնեության տարածման հետ մեկտեղ և այդ պատճառով էլ Սկանդինավիայի մասին պահպանված փաստագրական աղբյուրները մինչև 11֊րդ դարի վերջ ու 12֊րդ դարի սկիզբ սակավաթիվ են եղել։

Շատ քարերի վրա գրված են Վիկինգների արշավանքների մասնակիցների անուները: Մյուսերի վրա հիշատկված են այդ արշավանքները զոհերը:

Ներկայումս անգլերենում հաճախ օգտագործվող շատ բառեր` axle, crook, raft, knife, plough, leather, window, berserk, bylaw, thorp, skerry, husband, heathen, Hell, Norman, ransack և շաբաթվա մի քանի օրեր (Thursday-Թըրսդեյ` Thor’s day-Տորի օրը) ծագում են վիկինգյան հին նորվեգերենից, որը հնարավորություն է տալիս հասկանալու վիկինգների և Բրիտանական կղզիների բնակիչների և նրանց մշակույթի միջև փոխադարձ կապը:

Վիկինգների քաղաքակրթությունը բաժանված է եղել երեք սոցիալ-տնտեսականjarl.jpg դասերի՝ Թրալներ, Կարլեր և Ջարլեր:

Թրալները ամենացածր դասն էին և ստրուկներ էին: Ստրուկները կազմում էին բնակչության քարրորդ մասը: Ստրկությունը Վիկինգների քաղաքակրթւոթյան կարևոր մասն էր: Թրալները  Կարլերի և Ջարլեի ֆերմաների և մեծ տների ծառայողները և աշխատողներն էին: Նրանք կատաում էին ամենօրյա աշխատանքները, զբաղվում էին առևտրով և շինարարությամբ:

Կարլերը ազատ գյուղացիներն էին: Նրանք ունեին այգիներ, հող և անասուններ: Նրանք զբաղվում էին ամենօրյա աշխատանքներով ինչպիսին էին հողերը հարելը, անասուներին կթելը, տներ կառուցելը, բայց նրանք օգտագործում էին թրալներին, որպեսզի ծերը ծերին հասցնեին: Կարլերին այլ կերպ ասում էին նաև ազատ մարդիկ:

Ջարլերը Վիկինգների քաղաքակրթության արիստոկրատներ էին: Նրանք հարուստ էին և ունեին մեծ կալվածքներ՝ հսկայան տներով, ձիերով և շատ ստրուկներով: Ամենօրյա աշխատանքների մեծ մասը անում էին ստրուկները, երբ Ջարլերը զբաղվում էին քաղաքականությամբ, որսորդությամբ, սպորտով, այցելում էին ուրիշ Ջարլերի կամ գնում էին արտասահման արշավների: Երբ Ջարլը մահանում էր և թաղվում, նրա տան ստրուկներ երբեմն զոհաբերաբար սպանվում էին և թաղվում էին նրա կողքին:

Կանայք համեմատաբար ազատ կարգավիճակ ունեին Սկանդիվանիայում: Տղամարդ բարեկամների բացակայության դեպքում, չամուսնացած կինը կարող էր ժառանգել ոչ միայն գույքը այլ նաև ընտանիքի գլխի դիրքը: Այդպիսի կանայք կարող էին պահանջել և ստանալ տուգանքներ իրենց ընտանիքի անդամի սպանության համար: Իսկ երբ նրանք ամուսնանային այդ իրավունքները փոխանցվում էին իրենց նոր ամուսնուն:

Քսան տարեկանից հետո չամուսնացած կինը հասնում էր չափահասության և իրավունք ուներ որոշել իր ապրելատեղը և համարվում էր իր սեփական անձը օրենքի առաջ: Իր ազատության բացառությունը միայն իր ամուսնուն ընտրելու իրավունքն էր, քանի որ ամուսնություները սովորաբար կազմակերպվում էին ընտանիքի կողմից:

9a6cf559af4f1d25270503cee5b385c7.jpgՎիկինգների ամուսնական ավանդույթները բարդ էին: Ամուսնությունը Վիկինգների մշակությում ընտանիքի կառուցվածքի սիրտն էր, այդ տեղից էլ Վիկինգների ամուսնկան ծեսերի խճճված բնույթը:

Քրիստոնեության օրերին, այն ուղղակի արարողությունից հետո  երկու կողմի հարազատների քայլք էր դեպի խնջույքի վայրը : Հեթանոսության  օրերին, խմբերը մրցավազք էին կազմակերպում դեպի խնջույքը և ով, որ պարտվում էր ,գարեջուր էր հյուրասիրում հաղթողներին:

Խնջույքի սրահում ամուսինը նետում էր իր թուրը դեպի առաստաղ: Ինչքան խորն էր այն մտնում, այնքան միությունը ավելի ամուր է:

Օրինական պահանջ էր, որպեսզի հարսը և փեսան խմեին հարսանեկան գարեջուրը խնջույքից հետո: Նրանց միացումը օրինական  կհամարվեր միայն դրանից հետո:

Մինչ վերջերս ծնունդը վտանգավոր էր համարվում  և մոր և երեխայի համար: Այդ պատճառով ծննդյան ծեսերը հայտնի էին  հին քաղաքակրթություններում: Վիկինգների ժամանակաշրջանում, մարդիկ աղոթում էին  աստվածուհի Ֆրիգգին և Ֆրեյային, երգում էին  ծիսական երգերը, որպեսզի պաշտպանեն մորը և երեխային:

Ծննդից ինը օր հետո, երեխան պետք է ճանաչվեր ընտանիքի հոր կողմից: Նա դնում էր երեխային իր ծնկին, նստելով բարձ աթոռին: Ջուր էր ցողվում  երեխայի վրա, նրան անուն էին տալիս, ընդունելով ընտանիք: Շատ հյուրեր էին հրավիրվում և բերում նվերներ, երեխային հաջողություն  մաղթելով: Երեխաները հաճախ անվանվում էին իրենց մահացած նախնիների անունով և աստվածների անունները կարող էին լինել անվան մի մասը: Մարդիկ կարծում էին որ հատուկ հատկանիշներ կապված էին հատուկ անունների հետ և այդ հատկանիշները կփոխանցվե,ն եթե անունը օգտագործվում էր նոր սերունդի կողմից: Դա նախնիներին երկրպգելու մի ձև էր: Երեխային հոր ծնկի վրա դնելը հաստատում էր նրա կարգավիճակը, որպես տոհմի անդամ և դրանից հետո նա ստանում էր իրավունքներ իր կարգավիճակից կախված: Երեխան էլ չէր կարող սպանվել կամ լքվել իր ծնողների կողմից, առանց դա սպանություն համարվելու:

Կանայք ունեին կրոնական իշխանություն և ակտիվ էին որպես քահանայապետեր և գուշակներ: Նրանք նաև պոետներ էին, ռուների վարպետներ,  առևտրականներ և բժիշկներ: Կանայք նաև ակտիվ էին ռազմական գործում: Դա հաստատում է Բիրկայում Վիկինգ կին ռազմիկի գտնված կմախքը:

Երեք դասերը շատ հեշտ ճանաչվում էին իրենց տեսքից: Ջարլ կանայք և տղամարդիկ ունեին կոկիկ սանրվածքներ և արտահայտում էին իրենց հարստությունը և կարգավիճակը կրելով թանկարժեք զգեստեր և լավ պատրաստված զարդեղեն ինչպիսին են՝ բրոշները, գոտիները, վզնոցները և ձեռքի օղերը: Համարյա ողջ զարդեղենը պատրաստված էր հատուկ նախշերով: Մատանիները շատ քիչ էին օգտագործվում, իսկ ականջօղեր ընդհանրապես չէր օգտագործվում:

894f86d06daa4ab8788968669ff00f5d.jpg

Վիկինգները ունեին շատ բազմազան խոհանոց ու բաղադրիչներ: Նրանք ուտում էին պահածոյացված, ծխեցրած, և շիճուկում պահված միս, նրբերշիկ, եփված կամ տապակած թարմ մսի կտորներ: Նրաք ունեին շատ ծովամթերք, հաց, շիլաներ, կաթնամթերք, բանջարեղեն, մրգեր, հատապտուղներ և ընկուզեղեն: Նրանք խմում էին ալկոհոլային ըպելիքներ, ինչպիսին են գարեջուրը, մեղրախմիչքը, bjórr (ուժեղ մրգային գինին), և, հարուստների համար՝ ներմուծված գինին:

Սպորտով զբաղվելը մեծապես խրախուսվում էր Վիկինգների կողմից: Սպորտաձևերը, որոնք ընդգրկում էին զենքով պարապմունքներ, և զարգացնում էին մարտական հմտությունները  շատ հայտնի էին: Դրանցից էին  նիզակների և քարերի նետումը, ֆիզիկական ուժի փորձարկումը ըմբշամարտի շնորհիվ, քարերի բարձրացումը: Լեռնային տարածքներում լեռնամագլցումով զբաղվում էին որպես սպորտ: Ճարպկությունը և հավասարակշռությունը փորձվում էր վազելով և ցատկելով: Հիշատակում կա մի սպորտի մասին, որը ներառում էր մի նավից մյուսը ցատկելը, երբ նրանք նավարկում էին: Լողը նույնպես հայտնի սպորտ էր: Երեխաները հաճախ մասնակցում էին որոշ սպորտաձևերի և կանայք նույնպես հիշատակվել են որպես լողորդներ, սակայն պարզ չէ թե արդյող նրանք մասնակցել են մրցույթների:

Դահուկավազքը և չմշկասահքը Վիկինգների գլխավոր սպորտաձևերն  էին: Չնայած դահուկները նաև օգտագործվում էին որպես ամենօրյա ձմեռային  տրանսպորտ:

Սեղանի խաղերը և զառախաղերը հայտնի ժամանց անցկացնելու միջոց էին բոլոր դասերի համար: Խաղաքարերը պատրաստվում էին փայտից, քարից, ոսկորներից, իսկ որոշներում կային նաև խաղաքարեր ապակուց, սաթից, եղջերուի կամ ծովացուլի ժանիքներից և նույնիսկ փղոսկրից:

1_E_RwOQ4Ah6EeExd4ILR9ZA.jpegՀնեֆատաֆլը ռազմական խաղ էր, որի նպատակն էր գրավել թագավորի խաղաքարը: Մեծ թշնամական զորք սպառնում էր և թագավորի մարդիկ պետք է պաշտպանեին թագավորին: Այն խաղում էին քառակուսիներով տախտակի վրա օգտագործելով սև և սպիտակ խաղաքարեր, շարժումերը որոշվելով զառերի համաձայն:

Տոներին պատմասածություը, պոեզիան, երաժշտություն և ալկոհոլային ըմպելիքները ապահովում էին լավ մթնոլորտ: Երաժշտությունը համարվում էր արվեստ և երաժշտական ունակությունը համարվում էր օգտակար կրթված մարդու համար: Վիկինգները նվագում էին տավիղ, ջութակ, քնար և լյուտեր:

Վիկինգների զենքի և զրահի մասին տեղեկությունը հիմնված է հնագիտական պեղումների, պատկերազարդ նկարագրությունների, և ինչ-որ չափով 13-րդ դարում գրանցված Սկանդիվանյան սագաների և օրենքների վրա: Սովորության համաձայն, բոլոր ազատ Սկանդիվանյան տղամարդկանցից պահանջվում էր ունենալ զենք և թույլատրված էր միշտ կրել դրանք: Այդ զենքերը բնորոշ էին Վիկինգի սոցիալական կարգավիճակին՝ հարուստ Վիկինգը ուներ լրիվ հավաքածու ՝ սաղավարտ, վահան, երկաթե ցանց և թուր: Սակայն, թրերը հազվադեպ էին օգտագործվում կռվի ժամանակ, քանի որ ամուր չէին  և ավելի հավանական  է , որ դրանք որպես սիմվոլիկ կամ դեկորատիվ իրեր էին օգտագործվում:Բավականին անսովոր  էր այն ժամանակի համար ,որ վիկինգներն  օգտագործում էին  կացիներ որպես գլխավոր կռվի զենք:

Վիկինգների պատերազմների և բռնության պատճառ  հաճախ հանդիսանում էր  նրանց  Սկանդիվանյան կրոնը, նրանք  ոգեշնչվում էին  Տորի և Օդինի՝ պատերազմի և մահի աստվածներով:

Կռվի ժամանակ Վիկինգները մեկ-մեկ կռվում էին ոչ կառավարված ֆրենետիկ, կատաղի ձևով, որը կոչվում է բերսերկերգանգ, դարձնելով նրանց բերսերկներ:

1-155-1024x602.png

Բերսերկ Վիկիգները սիրած տեսքը, վայրի և անսանձ մարտիկներն էին, ովքեր չէին կանգնի ոչնչի առաջ կռվի դաշտում: Բերսերկները ուշադրություն չէին դարձնի վնասվածքներին, սրին կամ կրակին և միևնույն է կշարունակեին կռվել: Նրանց վախը գոյություն չուներ, նրանց վճռականությունը անկոտրում էր, նրանց վայրագությունը անսահման: Թվում էր թե բերսերկները կռվում էին մարտի դաշտում աստավածային ուժով:

Կատաղությունը և կրակը, որը կար Վիկինգ բերսերկի մեջ, երբեք սահմանված չէր, բայց կային շատ  վակածներ և կարծիքներ, Վիկինգների ժամանակաշրջանի արձանագրություններից կամ բերսերկ վիճակի մասին գրություններից:

Առաջին վարկածը  նա է, որ կատաղությունը սկսվում է բնականորեն, երբ բերսերկը պատաստվում է եկող մարտահրավերին, նրանց մարմինները ցնցվում են , ատամները կրճտում, երբ կատաղությունը հասնում է գագաթնակետին: Ի վերջո, բերսերկի մարմինը փոխում է գույնը, դառնալով կարմիր  և նրանք մռնչում  և ոռնում են ի  նշան, որ կատաղությունը լիովին կառավարում էր նրանց:

Երկրորդ հայտնի վարկածն այն էր, որ Վիկինգ բերսերկները խմում էին  ալկոհոլային խմիչք, Վիկինգների մեղրախմիչքի մեծ քանակ կամ հատուկ բույսերի թուրմ, որի հետո սկսում էր բերսերկ վիճակը:

Երրորդ և ամենաիրական վարկածը   հալուցինոգեն սնկերի օգտագործումն էր, որից  բերսերկը ընկնում էր այդ վիճակի մեջ: Gods-in-Norse-Mythology.jpg

Աղբյուրները հիշատակում են բազմազան աստվածներ, ինչպիսին են մուրճ ունեցող, մարդկությանը պաշտպանող կայծակի աստված՝ Տորը, ով անողոք կռվում էր իր թշնամիների հետ: Մեկ աչքանի, ագռաված աստված Օդինը, ով խորամանկորեն հետևում էր գիտությանը տարբեր աշխարհներում և մարդկանց էր նվիրել ռունային այբուբենը: Գեղեցիկ, փետուրե թիկնոց հագնող Ֆրեյան, ով գնում էր մարտի դաշտ մահացածների մեջից ընտրելու: Վրիժառու, դահուկավազքի աստվածուհի Սկադին, ով նախընտրում էր ձմռան սարերի գայլերի ոռնոցը ծովափին: Հզոր աստված Նժորդը, ով կարող էր հանգստացնել ծովը և կրակը ու շնորհել հարստություն և տարածք: Ֆրեյը աստվածը, ում եղանակը և գյուղատնտեսությունը բերում էր խաղաղություն և հաճույք մարդկությանը: Աստվածուհի Ինդունը, ով խնձորներ էր պահում, որոնք շնորհում էին հավերժ երիտասարդություն: Խորհրդավոր աստված Հեիդմալը, ով ծնված էր իննը մայրերից, կարող էր լսել խոտի աճելը, ուներ ոսկե ատամներ, և ուներ թնդացող եղջյուր: Ջոտուն Լոկի, ով ողբերգություն էր բերել աստվածներին ,ով գուշակել  էր Ֆրիգ աստավածուհու գեղեցիկ տղայի՝ Բալդրի մահը:

Սկանդիվանյան դիցաբանությունում տիեզերքը բաղկացած էր իննը աշխարհներից, որոնք գտնվում էին կենտրոնական ծառի՝ Յգդրասիլի վրա:

Ստեղծման առասպելի զանազան ձևեր ասում են, որ աշխարհը ստեղծված էր վաղեմի էակի՝ Յմիրի մարմնից, և առաջին երկու մարդիկ Ասկը և Եմբլան էին: Ասվում է, որ այս աշխարհները վերածնվել էին Ռագնարոկից հետո, երբ հսկայական պայքար էր եղել աստվածների և նրանց թշնամիների միջև, և աշխարհը ծածկվել էր կրակներում, որպեսզի վերածնվի նորից: Ողջ մնացած աստվածները  կհանդիպեին և հողը կլիներ կանաչ և բերրի, և երկու մարդիկ կվերաբնակեցնեին աշխարհը:

Անձնական և տեղանքի անունների արձանագրությունների համաձայն, ամենահայտնի աստվածը Սկանդիվանացիների մոտ Վիկինգների դարաշրջանում Տորն էր, ով պատկերված էր անողոք իր թշնամիներին հետևելուց, իր սար ջարդող, կայծակնային մուրճ Մյոլնիրը ձեռքին:

Օդինը նույնպես հաճախ հիշատակվում էր պահպանված գրառումներում: Որպես անձնազոհության արարք, Օդինը կախել է ինքն իրեն տիեզերական Յգդրասիլ ծառից, որպեսզի ստանա ռունային այբուբենի գիտելիքը, որը նա տվել է մարդկանց: Օդինին ասոցացնում են մահվան, իմաստության, և պոեզիայի հետ: Օդինը Ասգարդի՝ աստվածների աշխարհի կառավարողն է: Նրա կինը հզոր աստվածուհի Ֆրիգգն է, ով կարող է տեսնել ապագան, բայց ոչ ոքին չէր պատմում:

Բացի աստվածների զանազան էակներ են հիշատակված: Էլֆերը և դվարֆերը հաճախ հիշատակվում են և թվում է թե կապված են իրար հետ, բայց նրանց հատկանիշները աղոտ են և երկուսի միջև հարաբերություններն  անորոշ է: Էլֆերը նկարագրված են պայծառ և գեղեցիկ, մինչդեռ դվարդերը հաճախ իրենց պահում են ինչպես դարբիներ:

Folkvangr.jpg

Հետմահու կյանքը բարդ հարց էր Սկանդիվանյան դիցաբանության մեջ: Մահացածները հնարավոր է գնային մռայլ Հել աշխարհը, որը կառավարվում էր նույն անունով կին էակի կողմից: Վալկրիաները նրանց կարող է տանեին Օդինի ռազմական սրահ՝ Վալհալլա: Կամ նրանք կարող էին ընտրվել աստվածուհի Ֆրեյայի կողմից բնակվելու իր Ֆոլկվանգր դաշտում: Ռան աստվածուհին կարող էր վերցնել նրանց ովքեր մահացել էին ծովում, և ասվում էր, որ աստվածուհի Գեֆջոնը այցելում էր կույսերին իրենց մահվան ժամանակ:

Նորվեգիայում Վիկինգների դարաշրջանի վերջը նշվում է Ստիկլեստադի կռվով 1030 թվականին: Չնայած որ Օլաֆր Հարալդսսոնի բանակը պարտվել էր, քրիստոնեությունը տարածվում էր: Նորվեգացիները էլ Վիկինգներ չէին անվանվելու: Շվեդիայում Օլով Սկոտկոնունգի կառավարությունը համարվում է տեղափոխություն Վիկինգների դարաշրջանից միջին դարեր: Նա Շվեդիայի առաջին քրիստոնյա թագավորն էր և ասոցացվում էր եկեղեցու աճող ազդեցության հետ:

Աղբյուրներ՝ 

https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8E%D5%AB%D5%AF%D5%AB%D5%B6%D5%A3%D5%B6%D5%A5%D6%80

https://en.wikipedia.org/wiki/Vikings#cite_note-113

https://en.wikipedia.org/wiki/Norse_mythology

https://en.wikipedia.org/wiki/Valkyrie

https://en.wikipedia.org/wiki/Ragnar%C3%B6k

The Meanings of the Runes

https://en.wikipedia.org/wiki/Norse_rituals

https://www.ranker.com/list/viking-wedding-traditions-and-rituals/lyra-radford?page=4

https://www.warriorsandlegends.com/viking-warriors/viking-warrior-berserkers/

https://en.wikipedia.org/wiki/Viking_Age

Հետազոտությունը՝ Նազելի Տեր-Պետրոսյանի

“Որոգայթ Փառաց” և “Նոր տետրակ, որ կոչի հորդորակ”

“Որոգայթ Փառաց” և “Նոր տետրակ, որ կոչի հորդորակ” գրքերը տպագրվում էին Մադրասում և Շ. Շահամիրյանն ուղարկում էր նրանցք Սիմեոն կաթողիկոսին, Արցախի մելիքներին, Գանձասարի Հովհաննես կաթողիկոսին և Հերակլ II թագավորին:

“Նոր տետրակ, որ կոչի հորդորակ” գրքում ներկայացվում են հայ ժողովրդի հերոսական անցյալը, նրա աշխարհագրական լայնարձակ սահմանները, և դրան է հակադրվում առկա վիճակը, երբ երկիրը կողոպտվում է օտարների կողմից: Գիրքը կոչ էր անում հայ երիտասարդներին դուրս գալու օտար բռնակալների դեմ և զենքի ուժով հասնելու ազատության. “Խիզախությա՛մ բ եղեք, եղե՛ք նմանվողներ մեր նախահոր՝ քաջ Արամի որդիներին, որ միգուցե այդպիսով կարողանանք վերագտնել մեր հայրենիքն Արարատյան“: “Նոր տետրակի” մեջ հեղինակը քննադատում է միապետական կարգը՝ այն համարելով հայոց պետականության անկման պատճառներից մեկը:

Ստանալով “Նոր տետրակը” և զգուշանալով հայ երիտասարդների անժամանակ ապստամբելու վտանգից՝ Սիմեոն Երևանցի կաթողիկոսը կարգադրում է հավաքել և այրել այդ գիրքը, փակել տպարանը և հեռացնել Մովսես Բաղրամյանին: Նրա սպառնալիքները, սակայն, չկասեցրին գրքի տարածումը: 1786 թ. “Նոր տետրակը” թարգմանվում է ռուսերեն և լույս է տեսնում Պետերբուրգում երկու հազար տպաքանակով, իսկ այնուհետև թարգմանվում է նաև վրացերեն:

Շարունակելով “Նոր տետրակի” գաղափարները՝ Մադրասի խմբակի անդամները կազմում և հրատարակում են “Որոգայթ փառաց” գիրքը: Այն ապագա հայկական պետության կառավարման համար նախատեսված օրենքների հավաքածու էր, որը պետք է կիրառվեր երկիրը Հայաստանի անկախության վերականգնումից հետո:

Հ. Լազայանի ու Հ. Արղությանի և Մ. Սարաֆյանի ծրագրերը

Մ. Սարաֆյանը իր ծրագրում առաջարկում էր Ռուսաստանում բնակվող հայերից ու վրացիներից կազմել կամավորական զորաջոկատներ և ռուսական զրքերի հետ ուղարկել Վրաստան: Զորաջոկատների հրամանատարը պետք է լիներ հայազգի և ենթարկվեր ռուսական բանակի հրամանատարությանը: Սարաձյանն առաջարկում էր հակաթուրքական պայքարի մեջ ընդգրկել նաև Արցախի մելիքներին՝ նրանց տարամդրելով ռազմական հանդերձանք և զենք: Սարաֆյանի համոզմամբ՝ ռուսական բանակը հեշտությամբ կարող էր տիրանալ Երևանին, որովհետև այնտեղ իշխող խանը կախման մեջ էր Հերակլ II-ից: Վերջինս կարող էր հայ, վրացի և ռուս զինվորներ ուղարկել Երևան և գահընկեց անել խանին: Ակնկալվում էր, որ Երևանի գրավումից հետո մեծ քանակությամբ հայ բնակչություն կտեղափոխվե այնտեց և կզինվորագրվեր ռուսական բանակին: Մովսես Սարաֆյանն առաջարկում էր Թուրքիայի դեմ արշավանք սկսել Թիֆլիս-Ախալցիա-Կարս և Երևան-Բայազետ-Վան ուղղություններով: Մ. Սարաֆյանի ծրագի համաձայն՝ Հայաստանն ազատագրելուց հետո պետք է ստեղծվեր հայկական պետություն, և Արցախի մելիքներից մեկը դառնար Հայաստանի թագավոր:

Ըստ Լազարյանի և Արղությանի ծրագրի Հայաստանի և Ռուսաստանի միջև կնքվելու էր հավիտենական դաշինք: Դրա համաձայն՝ Հայաստանում լինելու էր որոշակի քանակությամբ ռուսական զորք՝ երկիրը հնարավոր հարձակումներից պաշտպանելու համար: Հայաստանը պետք է հանքերից և եկամուտներից հարկ վճարեր Ռուսաստանին, իսկ պատերազմի ժամանակ ցուցաբերեր ռազմական օգնություն: Հայոց թագավորն ընտրվելու էր ռուսաց կայսրի կողմից, որն այնուհետև պետք է օծվեր Էջմիածինում: Առաջարկվում էր Հայաստանի մայրաքաղաք դարձնել Վաղարշապատը կամ Անին: Սահմանվում էին Հայաստանի դրոշը, զինանշանը, շքանշանները և այն: Նախկին հողատերերին վերադարձվելու էին իրենց կալվածքները, սակայն առանց գյուղացիներին ճորտացնելու իավունքի: Առաջարկվում էր Հայաստանի և Ռուսաստանի միջև կնքել առևտական պայմանագիր, իսկ Կասպից ծովի ափին Հայաստանին տրամադրել նավահանգիստ: